Ως γνωστό, το μελτέμι στηρίζεται σε δύο πυλώνες: το θερμικό χαμηλό της Α. Μεσογείου που βασικά εντοπίζεται ΒΔ της Κύπρου περίπου στον κόλπο της Αττάλειας και τον αντικυκλώνα (υψηλές πιέσεις) των Β. Βαλκανίων. Με άλλα λόγια, το μελτέμι είναι αποτέλεσμα της διαφοράς των πιέσεων μεταξύ των προαναφερομένων βαρομετρικών συστημάτων. Όσο πιο μεγάλη είναι αυτή η διαφορά (βαροβαθμίδα) τόσο ισχυρότερο είναι το μελτέμι.
Στη βιβλιογραφία, με τον όρο ξέσπασμα (outburst) μελτεμιού εννοείται η περίοδος επικράτησης ενός κύκλου μελτεμιού που συνήθως διαρκεί 3 με 5 ημέρες.


