Σολασταλγία!

Πηγη: ertnews.gr

Το 2005, ο Αυστραλός περιβαλλοντικός φιλόσοφος Γκλεν Άλμπρεχτ επινόησε τον όρο σολασταλγία (solastalgia) που εκφράζει την οδύνη που προκύπτει όταν βλέπουμε το περιβάλλον μας να αλλάζει με τρόπους που δεν μπορούμε να αποτρέψουμε ή να ελέγξουμε. Ετυμολογικά, το «solas» αναφέρεται στην  αγγλική λέξη «solace», η οποία έχοντας λατινική ρίζα σημαίνει παρηγοριά απέναντι σε οδυνηρές καταστάσεις, αλλά αναφέρεται και στη  μοναξιά και την ερήμωση μέσω των λατινικών λέξεων «solus» και «desolare». Το «algia» προέρχεται από την ελληνική λέξη άλγος, που σημαίνει πόνος, θλίψη ή στενοχώρια.

 

Το 2017, η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία όρισε το οικολογικό άγχος (eco-anxiety) ως «έναν χρόνιο φόβο για την περιβαλλοντική καταστροφή». Πρόκειται για έναν όρο που περιλαμβάνει το σύνολο των συναισθηματικών αντιδράσεων του πληθυσμού στην πρόβλεψη και την εμπειρία φαινομένων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Με άλλα λόγια, είναι η αγωνία, το έντονο συναισθηματικό βάρος για την εξέλιξη του σημαντικού αυτού προβλήματος και η θλίψη για τις επιπτώσεις που προκαλεί η συνεχιζόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη. Ειδικότερα, ο όρος οικολογική θλίψη αναφέρεται στην αίσθηση της απώλειας μετά από μια περιβαλλοντική καταστροφή.

Ο ψυχολογικός αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής μπορεί να είναι άμεσος, έμμεσος ή μακροχρόνιoς. Ο άμεσος αντίκτυπος σχετίζεται με την έκθεση σε ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες, οι καύσωνες ή οι δασικές πυρκαγιές. Πρόκειται για τη λεγόμενη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (Post-Traumatic Stress Disorder- PTSD), που δυνητικά εκδηλώνεται σε ανθρώπους που έχουν βιώσει ή ήταν μάρτυρες ενός τραυματικού γεγονότος που απείλησε τη ζωή ή την ασφάλειά των ιδίων ή των δικών τους ανθρώπων. Ό έμμεσος αντίκτυπος παρουσιάζεται στους ανθρώπους των οποίων η κλιματική αλλαγή επηρεάζει το εισόδημα, π.χ. μειώνοντας τη γεωργική παραγωγή ή καθιστώντας μια περιοχή μη ελκυστική για τον τουρισμό. Τέλος, οι μακροχρόνιες επιπτώσεις παρατηρούνται κυρίως σε ευαισθητοποιημένα άτομα και μπορεί να προέλθουν ακόμα και από την απλή συνειδητοποίηση της απειλής που προέρχεται από την κλιματική αλλαγή.

Στις μέρες μας, η πλειονότητα των πολιτών έχει κατανοήσει το προβλήματα που δημιουργεί στον πλανήτη η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, αλλά μέρος τους εξακολουθεί ακόμα να επηρεάζεται είτε από όσους αρνητές της έχουν απομείνει είτε από τους στον αντίποδα ευρισκόμενους καταστροφολόγους (doomers), οι οποίοι θεωρούν ότι η κατάσταση είναι πλέον μη αναστρέψιμη και ότι η ανθρωπότητα οδηγείται αναπόφευκτα στην καταστροφή. Στη δύσκολη αυτή φάση οι ψυχολόγοι μπορούν να βοηθήσουν την παγκόσμια κοινότητα για το πώς πρέπει να γίνεται η διάδοση των πληροφοριών για το κλίμα, ώστε να έχει θετικό ψυχολογικό αντίκτυπο. Ο στόχος είναι με την ενημέρωση τα άτομα να οδηγούνται στην ενασχόλησή τους με το πρόβλημα με όσο γίνεται μεγαλύτερη αισιοδοξία και όχι να τους δημιουργούνται ψυχολογικές άμυνες, όπως η άρνηση, η αποστασιοποίηση ή η αίσθηση της μοίρας.