Ο αυγουστιάτικος θόλος θερμότητας της ΒΔ Ελλάδας

Το τελευταίο δεκαήμερο του Αυγούστου η ΒΔ Ελλάδα βίωσε εξαιρετικά δυσμενείς καιρικές συνθήκες που χαρακτηρίζονταν από υψηλές θερμοκρασίες, αυξημένη σχετική υγρασία στις παραθαλάσσιες και παραλίμνιες περιοχές και αυξημένες συγκεντρώσεις αφρικανικής σκόνης στην ατμόσφαιρα. Περνώντας το συγκεκριμένο δεκαήμερο στη γενέτειρά μου (Κόνιτσα), διαπίστωσα ότι ακόμα και οι ελάχιστες τιμές της θερμοκρασίας ήταν ασυνήθιστα υψηλές για την περιοχή και επιπλέον ήταν αποδιοργανωμένη η εικοσιτετράωρη κυκλοφορία των τοπικών ανέμων (αύρες ορέων και κοιλάδων). Και σαν να μην έφθαναν αυτά, τις τελευταίες ημέρες ξέσπασαν στην Τύμφη και την Τραπεζίτσα δασικές πυρκαγιές λόγω κεραυνών. Αναμφίβολα, οι ξηρές καταιγίδες δεν είναι ασυνήθιστες στα ορεινά-ημιορεινά της Ηπείρου, αλλά πολύ σπάνια το έδαφος είναι τόσο ξηρό όσο ήταν αυτή τη φορά. Στο ερώτημα τι προκάλεσε τις εξαιρετικά ασυνήθιστες συνθήκες που προαναφέρθηκαν, η απάντηση είναι ένας θόλος θερμότητας. 

 

Θυμίζω ότι ο θόλος θερμότητας (heat dome) είναι ένα φαινόμενο, αν θέλετε, μια ατμοσφαιρική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ένα σύστημα υψηλής πίεσης της ανώτερης ατμόσφαιρας που παγιδεύει ζεστό αέρα. Το σύστημα της υψηλής πίεσης (αντικυκλώνας) όχι μόνο παγιδεύει τον ζεστό αέρα κάτω από αυτό εμποδίζοντας τον ψυχρότερο αέρα να εισέλθει στην περιοχή που επηρεάζει, αλλά τον ωθεί και προς τα κάτω, συμπιέζοντάς τον. Με τη συμπίεση ο αέρας θερμαίνεται ακόμα περισσότερο, γεγονός που επιδεινώνει περαιτέρω τις θερμές συνθήκες στο έδαφος. Πέρα από αυτά, τα συστήματα υψηλής πίεσης συνήθως φέρνουν καθαρό ουρανό, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει λιγότερη ανάκλαση του ηλιακού φωτός από τα νέφη και μεγαλύτερη απορρόφηση θερμότητας από το έδαφος.

Εν μέσω συνθηκών ξηρασίας, εμφανίζεται και ο φαύλος βρόχος ανατροφοδότησης: ο συνδυασμός της ζέστης και ενός ξεραμένου τοπίου κάνει το κύμα καύσωνα ακόμα πιο ακραίο. Με πολύ λίγη υγρασία στα εδάφη, η θερμική ενέργεια που κανονικά θα χρησιμοποιούνταν στην εξάτμιση -μια διαδικασία ψύξης- θερμαίνει στην περίπτωση αυτή απευθείας τον αέρα και το έδαφος. Με την αύξηση της θερμότητας εντός του θόλου, η ατμόσφαιρα διαστέλλεται κατακόρυφα και το ύψος του θόλου αυξάνεται. Η διαστολή φαίνεται από το ύψος της στάθμης των 500 hPa, το οποίο μπορεί να φθάσει ακόμα και τα 600 δεκάμετρα.