Γιατί οι χειμώνες μας δεν είναι όπως παλιά;

Κοινή πεποίθηση των απλών ανθρώπων είναι ότι στη χώρα μας οι χειμώνες του 21ου αιώνα δεν είναι τόσοι κρύοι όσο οι χειμώνες του 20ού αιώνα και ότι στη διάρκειά τους χιονίζει λιγότερο από όσο χιόνιζε τους χειμώνες του προηγούμενου αιώνα. Τα παραπάνω αποδεικνύονται από την επεξεργασία των κλιματικών αρχείων. Απλώς να θυμίσω ότι ο μέσος αριθμός ημερών χιονόπτωσης του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα ήταν: στη Φλώρινα 21 ημέρες στα Γιάννενα 7, στη Θεσσαλονίκη (αεροδρόμιο) και τη Λάρισα 6 και στην Αθήνα 3,5 ημέρες.

Κοινή πεποίθηση της επιστημονικής κοινότητας σε πλανητική κλίμακα είναι ότι τις τελευταίες δεκαετίες η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει πλέον ξεπεράσει την προσθήκη ενέργειας στη θερμοδυναμική διάσταση του κλίματός μας και έχει επηρεάσει τα πρότυπα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που προκύπτουν από το μέσο όρο των ατμοσφαιρικών κινήσεων για πολλά χρόνια. 

Η 5η έκθεση αξιολόγησης της IPCC αναφέρει ότι «είναι πιθανό τα χαρακτηριστικά της κυκλοφορίας να έχουν μετακινηθεί προς τους πόλους, συμπεριλαμβανομένων της διεύρυνσης της τροπικής ζώνης και της μετατόπισης προς τους πόλους των τροχιών των υφέσεων των μέσων γεωγραφικών πλατών και των αεροχειμάρρων». Αυτό σημαίνει ότι οι παρατηρούμενες τάσεις περιλαμβάνουν την επέκταση προς τους πόλους του κυττάρου Χάντλεϊ (Hadley cell), τη μετατόπιση προς τους πόλους και την ενίσχυση των δυτικών ανέμων (westerlies) των μέσων γεωγραφικών πλατών και τη συρρίκνωση της βόρειας πολικής δίνης (πολικού στροβίλου).

Οι τάσεις τις ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας που προαναφέρθηκαν μεταφράζονται σε μετατόπιση των τροχιών των μετωπικών υφέσεων σε βορειότερα γεωγραφικά πλάτη, κάτι που για την περιοχή μας σημαίνει ελάττωση της συχνότητας διέλευσης των υφέσεων που παλαιότερα διέσχιζαν τη Μεσόγειο από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Αυτό έχει ως συνέπεια την ελάττωση συνολικά του αριθμού ημερών του υετού στη χώρα μας τη χειμερινή περίοδο, την ελάττωση του αριθμού ημερών χιονόπτωσης λόγω και της ανόδου της μέσης θερμοκρασίας και την ελάττωση της συχνότητας των χειμωνιάτικων μεγάλης κλίμακας κακοκαιριών στις περισσότερες περιοχές της χώρας και κυρίως στη δυτική, την κεντρική και τη βόρεια Ελλάδα. Οι συγκεκριμένες μεγάλης κλίμακας κακοκαιρίες προέρχονται από τη συνέργεια των βαρομετρικών χαμηλών που προσεγγίζουν τη χώρα μας από τα Δ-ΝΔ και των υψηλών πιέσεων στα Β-ΒΑ Βαλκάνια, μέσω των οποίων μεταφέρονται προς την περιοχή μας ψυχρές αέριες μάζες.

Βασικό ρόλο στη μεταφορά ψυχρών αερίων μαζών προς την περιοχή μας παίζει ο Σιβηρικός αντικυκλώνας, αυτή η τεράστια αποθήκη ψυχρού και ξηρού αέρα που συσσωρεύεται στο βορειοανατολικό τμήμα της Ευρασίας στα κατώτερα ατμοσφαιρικά στρώματα. Τα ευρήματα των ερευνών για τον τρόπο με τον οποίο η υπερθέρμανση του πλανήτη επηρεάζει τον Σιβηρικό αντικυκλώνα δεν είναι ξεκάθαρα. Υπάρχουν κάποιες μελέτες που δείχνουν εξασθένησή ή / και συρρίκνωσή του, αλλά υπάρχουν επιφυλάξεις στην αποδοχή τους, δεδομένου του ρόλου που παίζει η φυσική μεταβλητότητα του υψηλού. Στον αντίποδα, αποτελέσματα πρόσφατων μελετών έδειξαν ότι ενώ η Αρκτική θερμαίνεται η Ευρασία ψύχεται και η ένταση του Σιβηρικού αντικυκλώνα ενισχύεται. Είναι πιθανό στο μέλλον η συνεχής θέρμανση να μειώσει την ένταση του συστήματος, αλλά η αλλαγή αυτή δεν θα είναι γραμμική. 

Αναφορικά με το πώς ο Σιβηρικός αντικυκλώνας επηρεάζει τον καιρό της  χώρας μας, συχνά λέμε ότι τον χειμώνα η επέκτασή του προς τα Βαλκάνια είναι αυτή που φέρνει κρύο και χιόνια στην Ελλάδα. Πόσο ακριβής είναι αυτή η έκφραση; Η απάντηση είναι όχι και πολύ! Κανένας Σιβηρικός αντικυκλώνας δεν επεκτείνεται προς την περιοχή μας. Αυτές που έρχονται προς τη χώρα μας είναι οι ψυχρές αέριες μάζες που παράγονται από αυτόν. Οι μάζες αυτές για να «βγουν από τη φωλιά τους» απαιτείται η κατάλληλη ατμοσφαιρική κυκλοφορία στην Α. Ευρώπη και το κλειδί στην περίπτωση αυτή είναι το ΒΑ ρεύμα σε κρίσιμες στάθμες της ατμόσφαιρας. Κάτι άλλο συναφές με αυτό: η μείωση του αριθμού των χαμηλών που διασχίζουν τη Μεσόγειο από τα δυτικά προς τα ανατολικά παίζει αρνητικό ρόλο στη συχνότητα και την ένταση της μεταφοράς ψυχρών αερίων μαζών από τη Ρωσία προς την περιοχή μας. Αυτό γιατί τα βαρομετρικά χαμηλά της Μεσογείου λειτουργούν ως «ελκυστές» των ψυχρών αερίων μαζών της Α-ΒΑ Ευρώπης.

Κλείνοντας αυτό το άρθρο, θέλω να αναφερθώ και στην άποψη που λέει ότι στη διάρκεια των χειμώνων των τελευταίων δεκαετιών αυξήθηκε η συχνότητα εμφάνισης καιρού Β-ΒΑ ρεύματος, το οποίο, ως γνωστό, προκαλεί βροχές και με προϋποθέσεις χιονοπτώσεις στα προσήνεμα ως αποτέλεσμα της ορογραφίας και του Αιγαίου ως αποθήκης θερμότητας και υγρασίας. Αν, όπως αναφέρθηκε στα προηγούμενα, οι υφέσεις κινούνται από τα δυτικά προς τα ανατολικά σε μεγαλύτερα από τα δικά μας γεωγραφικά πλάτη, είναι λογικό με το πέρασμα  των ψυχρών μετώπων τους να εγκαθίστανται στα Β. Βαλκάνια υψηλές πιέσεις που οδηγούν στην επικράτηση Β-ΒΑ ανέμων στην Ελλάδα. Το ζήτημα είναι να ερευνηθεί αν ο αριθμός των υφέσεων που διασχίζουν την κεντρική Ευρώπη από τα δυτικά προς τα ανατολικά έχει αυξητική τάση, κάτι που θα δικαιολογούσε την αυξημένη συχνότητα εμφάνισης Β-ΒΑ ανέμων. Σε κάθε περίπτωση, δηλαδή έχει ή δεν έχει αυξηθεί η συχνότητα επικράτησης Β-ΒΑ ρεύματος στη χώρα μας, ο καιρός που προκαλεί δεν μπορεί να αναπληρώσει τον χειμερινό υετό της παλιάς κανονικότητας του κλίματός μας.  

Υ.Γ. Όσο για την εξέλιξη του καιρού τη νέα εβδομάδα, την Τετάρτη (21/1) αναμένονται πολλά νερά στις περισσότερες περιοχές της χώρας.