Γιατί μας ανησυχεί το φετινό Ελ Νίνιο;

 

Τι είναι το Ελ Νίνιο;

Οι ψαράδες και οι αγρότες που ζουν κατά μήκος των ακτών του Εκουαδόρ και κυρίως του Περού σχεδόν κάθε χρόνο τον Δεκέμβριο μαζί με το Θείο Βρέφος περιμένουν με ανυπομονησία και ένα άλλο βρέφος. Ένα «θερμόαιμο μωρό» που είναι γνωστό ως Ελ Νίνιο (Μικρό Αγόρι). Αυτό συμβαίνει γιατί το Ελ Νίνιο, ένα ωκεάνιο ρεύμα ελαφρά θερμότερο από τη μέση θερμοκρασία του ανατολικού Ειρηνικού, συνοδεύεται από μεταβολές στη θαλάσσια πανίδα των παραλίων και από την εμφάνιση ελαφρών βροχοπτώσεων με ευεργετικά αποτελέσματα για την αλιεία και την αγροτική οικονομία της περιοχής.

Τι είναι η Λα Νίνια;

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ειδικοί ανακάλυψαν και τη Λα Νίνια, την «ψυχρόαιμη αδελφούλα» του Ελ Νίνιο. Ο όρος Λα Νίνια (Μικρό Κορίτσι) χρησιμοποιείται σε αντιδιαστολή με το Ελ Νίνιο, για τις περιπτώσεις που οι θερμοκρασίες των νερών του ανατολικού τροπικού Ειρηνικού είναι χαμηλότερες του κανονικού. 

Ποια εξήγηση υπάρχει για τα προαναφερθέντα φαινόμενα;

Το Ελ Νίνιο και το Λα Νίνια έρχονται από τα βάθη των αιώνων και δεν είναι τίποτε άλλο παρά εκδηλώσεις της εσωτερικής (φυσικής) μεταβλητότητας του κλιματικού συστήματος της Γης, στο οποίο σημαντικότατο ρόλο παίζουν η ατμόσφαιρα και οι ωκεανοί. Τα συγκεκριμένα φαινόμενα «πονοκεφαλιάζουν» ωκεανογράφους, μετεωρολόγους και κλιματολόγους, οι οποίοι δεν μπορούν να εντοπίσουν ξεκάθαρα τα αίτιά τους ούτε βέβαια να προβλέψουν με ακρίβεια την εμφάνισή τους.

Πότε το Ελ Νίνιο θεωρείται ισχυρό (σούπερ Ελ Νίνιο);

Οι ειδικοί, που μελετούν το φαινόμενο Ελ Νίνιο, στέκονται ιδιαίτερα στα ακραία περιστατικά της υπερθέρμανσης των νερών του ανατολικού τροπικού Ειρηνικού, δηλαδή στις περιπτώσεις εκείνες που το φαινόμενο δεν διαρκεί μόνο 2 ή 3 μήνες, αλλά συνεχίζεται για διάστημα 12 ή ακόμη και 18 μηνών και στη διάρκειά του η θερμοκρασία των νερών του ωκεανού υπερβαίνει κατά 2 και πλέον βαθμούς τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις ενός ισχυρού Ελ Νίνιο;

Στις περιπτώσεις ισχυρών Ελ Νίνιο παρατηρούνται ισχυρές βροχοπτώσεις, πλημμύρες στις ερήμους, προσβολές των φυτών από σμήνη εντόμων, αναταραχές στο θαλάσσιο οικοσύστημα και γενικότερα ακραία καιρικά φαινόμενα σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Όμως, η  επίδραση του Ελ Νίνιο είναι σημαντικότερη στο Νότιο Ημισφαίριο (κυρίως σε Αυστραλία, Ινδονησία, Περού, Ισημερινό και Φιλιππίνες) και η εξήγηση βρίσκεται στο γεγονός ότι εκεί το Ελ Νίνιο συνδέεται με τις μεγάλης κλίμακας μεταβολές της ατμοσφαιρικής πίεσης που είναι γνωστές ως Νότια Ταλάντωση (Southern Oscillation).

Ποια είναι τα πιο ισχυρά περιστατικά Ελ Νίνιο από τα μέσα του 20ου αιώνα;

Αναμφίβολα τα Ελ Νίνιο του 1982-83 και του 1997-98, των οποίων οι οικονομικές επιπτώσεις υπολογίζονται σε τρισεκατομμύρια δολάρια. Το Ελ Νίνιο του 2023-24 τυπικά δεν ήταν ένα σούπερ γεγονός, αλλά ώθησε τις παγκόσμιες θερμοκρασίες σε νέα ρεκόρ καθ' όλη τη διάρκεια του 2024.

Πώς εξελίσσεται το φετινό Ελ Νίνιο;

Στις αρχές του περασμένου Μαρτίου, τα προγνωστικά μοντέλα του ECMWF έδιναν πιθανότητα γύρω στο 20% για σούπερ Ελ Νίνιο, αλλά ως τα τέλη Απριλίου, το ποσοστό αυτό είχε ανέβει στο 80%. Στις αρχές Μαΐου η ανανεωμένη πρόγνωση δίνει πιθανότητα που πλησιάζει το 100% για την εμφάνιση ενός σούπερ Ελ Νίνιο ως τον Νοέμβριο. Η NOAA των ΗΠΑ προβλέπει ότι το σούπερ Ελ Νίνιο θα εμφανιστεί μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου του 2026 με πιθανότητα πάνω από 60% και ότι αυτό θα διατηρηθεί τουλάχιστον ως το τέλος του έτους. Ορισμένοι ερευνητές προβλέπουν ότι στον κεντρικό Ειρηνικό η θερμοκρασία είναι πιθανό να ξεπεράσει τους 3°C πάνω από τον μέσο όρο, επίπεδο ωκεάνιας θερμότητας που δεν έχει παρατηρηθεί από το ιστορικό γεγονός του 1877-78.

Ποιος θεωρείται ο προπομπός του επικείμενου σούπερ Ελ Νίνιο;

Ένα ισημερινό κύμα θερμού νερού, γνωστό ως κύμα Κέλβιν, που, διασχίζοντας τον Ειρηνικό από τα δυτικά προς τα ανατολικά, τερμάτισε την πολύμηνη Λα Νίνια και σηματοδότησε την εμφάνιση του σούπερ Ελ Νίνιο. Σύμφωνα με τις μελέτες, ένα κύμα Kelvin χρειάζεται 2 με 3 μήνες για να διασχίσει τον τροπικό Ειρηνικό, γεγονός που μας δίνει κάποιον χρόνο για να προβλέψουμε ένα πιθανό επεισόδιο Ελ Νίνιο.

Πώς το Ελ Νίνιο επηρεάζει τον καιρό της Ευρώπης; 

Επειδή το φαινόμενο Ελ Νίνιο καλύπτει περίπου το 10% της επιφάνειας της Γης, κάθε αλλαγή στο ισοζύγιο ενέργειας που προκαλείται με την άνοδο της θερμοκρασίας στα νερά του Ειρηνικού έχει αντίκτυπο ακόμα και σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από τον Ειρηνικό. Οι περισσότερες από τις επιπτώσεις εμφανίζονται ως ακραία καιρικά φαινόμενα. Πάντως, σύμφωνα με τις υπάρχουσες μελέτες, η επίδραση του Ελ Νίνιο στον καιρό της Ευρώπης δεν είναι ιδιαίτερα σαφής και απέχει πολύ από το να οδηγήσει σε προγνωστικούς κανόνες του καιρού και του κλίματος στη Γηραιά Ήπειρο.

Από τις μελέτες που έχουν γίνει φαίνεται ότι τον χειμώνα σε συνθήκες Ελ Νίνιο η Β. Ευρώπη βιώνει υγρότερες συνθήκες ενώ η Ν. Ευρώπη αντιμετωπίζει ξηρότερες και θερμότερες συνθήκες. Τα καλοκαίρια με Ελ Νίνιο μπορεί να είναι ξηρότερα και θερμότερα ιδιαίτερα στη Ν. Ευρώπη. Σε κάθε περίπτωση, φαίνονται ρεαλιστικά τα αποτελέσματα μελέτης που έδειξε ότι  στην ήπειρό μας από το σύνολο των αποκλίσεων των βασικών κλιματικών παραμέτρων από τις μέσες τιμές τους μόνο το 15 με 20% μπορεί να εξηγηθεί με το Ελ Νίνιο, και αυτό σε τοπική κλίμακα και για συγκεκριμένες εποχές του χρόνου (Moron, V., and Ward, M., N., 1998).

Πώς συνδέεται η κλιματική αλλαγή και το Ελ Νίνιο;

Η έρευνα έδειξε ότι η κλιματική αλλαγή προκαλεί αύξηση της συχνότητας και της έντασης των επεισοδίων Ελ Νίνιο και ότι τις χρονιές με Ελ Νίνιο παρατηρείται αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη. Σε κάθε περίπτωση, η κλιματική αλλαγή και το Ελ Νίνιο δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Ένα θερμότερο κλίμα υποβάθρου διοχετεύει περισσότερη ενέργεια στο κλιματικό σύστημα, καθιστώντας τους καύσωνες του Ελ Νίνιο πιο έντονους και τις πλημμύρες του πιο σοβαρές από ό,τι υποδηλώνουν τα προηγούμενα ιστορικά στοιχεία. Με αυτό το δεδομένο, είναι πιθανό στη διάρκεια του φετινού σούπερ Ελ Νίνιο να αντιμετωπίσουμε συνθήκες που δεν είδαμε σε κανένα από τα προηγούμενα ισχυρά Ελ Νίνιο.