Η στενή σχέση καύσωνα και «θερμού» μελτεμιού

 

Συμβατικά, μπορούμε να πούμε ότι το «ψυχρό» μελτέμι προκαλείται με την εγκατάσταση αντικυκλώνων στα Β. Βαλκάνια που εμφανίζονται με το πέρασμα από την περιοχή ψυχρών μετώπων. Οι συγκεκριμένοι αντικυκλώνες, συνδυαζόμενοι με τις χαμηλές πιέσεις της Α. Μεσογείου, προκαλούν στην περιοχή μας και κυρίως στην Α. Ελλάδα ενισχυμένους βόρειους ανέμους, οι οποίοι με την πάροδο κάποιων ημερών εξασθενούν. Ένας νέος κύκλος έξαρσης (outbreak) του μελτεμιού θα αρχίσει με την επανάληψη της παραπάνω διαδικασίας.

Οι αντικυκλώνες της κεντρικής Ευρώπης και των Βαλκανίων που εγκαθίστανται στις παραπάνω περιοχές λόγω της μεταφοράς θερμών και ξηρών αερίων από τη ΒΔ Αφρική και των θερμοδυναμικών διεργασιών που λαμβάνουν χώρα βασικά στα Β-ΒΔ Βαλκάνια (αντικυκλωνική στροβιλώδης ροή) δεν αναπτύσσονται ταχύτατα και δεν συνδέονται με την εμφάνιση νεφώσεων ή υετού. Πέρα από αυτά, οι επιφανειακές θερμοκρασίες του αέρα είναι σχετικά υψηλές, με αποτέλεσμα το μελτέμι που φθάνει στην περιοχή μας να είναι «θερμό».

Στην περίπτωση των αντικυκλώνων που αναπτύσσονται στα Βαλκάνια με το πέρασμα των ατμοσφαιρικών διαταραχών που κινούνται στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, οι χρονικές κλίμακες παραμονής τους στην περιοχή είναι συνοπτικής κλίμακας. Με αυτό το δεδομένο, μπορούμε να πούμε ότι ο κύκλος ζωής τους κυμαίνεται: (α) από 2 έως 4 ημέρες όταν η ατμοσφαιρική κυκλοφορία γίνεται από τα δυτικά προς τα ανατολικά και (β) από 4 ως 6 ημέρες όταν η κίνηση γίνεται από τη Β-ΒΔ Ευρώπη προς τις Ν-ΝΑ περιοχές της ηπείρου μας.

Ο κύκλος ζωής των αντικυκλώνων που αναπτύσσονται στα Β. Βαλκάνια λόγω μεταφοράς θερμών και ξηρών υποτροπικών αερίων μαζών και των ειδικών συνθηκών που δημιουργεί εκεί η αρνητική μεταφορά στροβιλισμού, συνήθως είναι μεγαλύτερος λόγω της διαβατικής ενίσχυσης και ενός άλλου μηχανισμού: Αν οι συγκεκριμένοι αντικυκλώνες αναδιπλούμενοι καταφέρουν να επιβιώσουν από τις κυκλωνικές διαταραχές που κινούνται από τα Δ. Μεσόγειο προς την Α-ΒΑ Ευρώπη, συχνά ενισχύονται από νέες αντικυκλωνικές εξάρσεις, με συνέπεια τη μακροημέρευση των υψηλών πιέσεων στα Β.Βαλκάνια και κατ’ επέκταση τη μεγαλύτερη διάρκεια πνοής των «θερμών» μελτεμιών στην περιοχή μας. 

Συχνά το «θερμό» μελτέμι, έχοντας χάσει ένα υπολογίσιμο μέρος της ψυκτικής του ισχύος, λαμβάνει χαρακτηριστικά «ανεμιστήρα» στις προσήνεμες περιοχές της ανατολικής και νότιας Ελλάδας και «αερόθερμου» στις υπήνεμες περιοχές της χώρας. Πέρα από αυτό, οι θερμές και ξηρές υποτροπικές αέριες μάζες που με τις αντικυκλωνικές εξάρσεις μεταφέρονται στην κεντρική Μεσόγειο, την Ιταλία και τα ΒΔ Βαλκάνια, νομοτελειακά (νόμοι της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας) κάποια στιγμή θα μεταφερθούν ανατολικότερα και σε μικρό ή μεγάλο βαθμό θα επηρεάσουν και την περιοχή μας.

Με τα αστρονομικά δεδομένα του τελευταίου δεκαημέρου του Αυγούστου μειώνονται η διάρκεια και η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας και δημιουργούνται ευνοϊκές συνθήκες για να σημειώνονται μικρότερες ελάχιστες θερμοκρασίες. Όμως, όταν οι υψηλές θερμοκρασίες διαρκούν πολλές ημέρες, η θερμική καταπόνηση είναι σημαντική, αν λάβουμε υπόψη μας ότι και η σχετική υγρασία είναι ανεβασμένη σε σχέση με εκείνη των μέσων του καλοκαιριού.