Πώς σχετίζονται οι χαρταετοί με τη μετεωρολογία;

 

Απαντώντας στην ερώτηση αυτή, θα μπορούσε κάποιος να πει ότι χωρίς ένα βασικό μετεωρολογικό στοιχείο, τον άνεμο, οι χαρταετοί είναι δύσκολο να πετάξουν. Όμως, δεν εννοώ αυτό. Εστιάζω στην αντίστροφη σχέση, δηλαδή στο πώς οι χαρταετοί βοήθησαν τη μετεωρολογία.

Στην ιστορία της μετεωρολογίας, οι πρώτες μετρήσεις της ανώτερης ατμόσφαιρας ήταν μετρήσεις θερμοκρασίας που έγιναν το καλοκαίρι του 1749 με τη χρησιμοποίηση χαρταετών από τον Σκωτσέζο αστρονόμο, μετεωρολόγο -και πολλά άλλα- Αλεξάντερ Ουίλσον και τον 23χρονο φοιτητή του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης Τόμας Μέλβιλ, γνωστό για τις μαθηματικές του ικανότητες.

Οι Ουίλσον και Μέλβιλ είχαν κατασκευάσει έξι χάρτινους χαρταετούς που ήταν δεμένοι σε ένα μακρύ σπάγκο ο ένας πίσω από τον άλλο σε ικανές μεταξύ τους αποστάσεις και σε καθέναν από αυτούς είχαν δέσει ένα θερμόμετρο για να μετρήσουν τη θερμοκρασία σε διαφορετικά ύψη. Κάθε θερμόμετρο ήταν τυλιγμένο σε λωρίδες υφάσματος για να αποτραπεί το σπάσιμό του πέφτοντας στο έδαφος. Σε κάθε δέσιμο του θερμομέτρου με τον χαρταετό υπήρχαν ένα βραδύκαυστο φιτίλι και μια λευκή κορδέλα προσαρτημένη σε αυτό. Με το που καιγόταν ο σπάγκος που έδενε το θερμόμετρο με τον χαρταετό, η λευκή κορδέλα ελευθερωνόταν στον αέρα, δίνοντας σήμα στους πειραματιστές ότι ακολουθεί η πτώση του θερμομέτρου που είχε καταγράψει τη θερμοκρασία στο συγκεκριμένο ύψος.

Το πείραμα έγινε με επιτυχία μια μέρα με απαλό, σταθερό αεράκι στα μέσα Ιουλίου του 1749 λίγο έξω από τη Γλασκώβη ενώπιον κοινού, με τον υψηλότερο χαρταετό να ανεβαίνει στο επίπεδο των νεφών. Αυτή ήταν η πρώτη καταγεγραμμένη προσπάθεια απόκτησης επιστημονικών δεδομένων χρησιμοποιώντας χαρταετούς. Λέγεται ότι οι Ουίλσον και Μέλβιλ είχαν καταφέρει να μετρήσουν τη θερμοκρασία σε διαφορετικά ύψη ως τα 3.000 πόδια.

Στα πειράματα των Ουίλσον και Μέλβιλ δεν συνέβη κάτι αναφορικά με τον ατμοσφαιρικό ηλεκτρισμό, γιατί αυτά γίνονταν πάντα με καλό, ξηρό καιρό. Τρία χρόνια μετά, τον Ιούνιο του 1752, ο Βενιαμίν Φραγκλίνος πέταξε τον δικό του χαρταετό, αποδεικνύοντας την ηλεκτρική φύση του κεραυνού.

Καλημέρα και Καλή Σαρακοστή σε όλους!