Προειδοποιήσεις για καύσωνες

Στους καιρούς μας, ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που απασχολούν μετεωρολόγους και συνοπτικούς κλιματολόγους είναι η σύνδεση των ατμοσφαιρικών μπλοκαρισμάτων με την υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτό γιατί η δυναμική μετεωρολογία δεν κατάφερε ως τώρα να δημιουργήσει ολοκληρωμένη θεωρία η οποία να καταγράφει τις διαφορετικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής του μπλοκαρίσματος: έναρξη, συντήρηση και αποσύνθεση. Πέρα από αυτό, δεν υπάρχει αυστηρός ορισμός για το μπλοκάρισμα. Έτσι, έχει αναπτυχθεί ένα πολύπλοκο εύρος δεικτών για τον εντοπισμό των συμβάντων μπλοκαρίσματος που καθιστά δύσκολη τόσο την παρακολούθησή τους όσο και την παρακολούθηση των αλλαγών σε αυτά. Επιπλέον, το γεγονός αυτό καθιστά δύσκολη την άμεση σύγκριση των αποτελεσμάτων των διαφόρων μελετών.

Αναφορικά με τα θερμά κύματα (heat waveς), οι γνώσεις μας για τον κύκλο ζωής τους και τις διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στις διάφορες φάσεις του είναι περισσότερες, αλλά αυστηρός ορισμός δεν υπάρχει ούτε για αυτά. Διεθνώς, το θερμό κύμα ορίζεται ως «μια παρατεταμένη περίοδος ασυνήθιστα ζεστού και συχνά υγρού καιρού». Για την «εξειδίκευση» του γενικού αυτού ορισμού  χρησιμοποιούνται κυρίως: (α) διάφορα κατώφλια στις μέγιστες, ελάχιστες ή μέσες θερμοκρασίες με βάση τη συχνότητα εμφάνισής τους ή τις επιπτώσεις τους στον ανθρώπινο οργανισμό, (β) η διάρκεια του φαινομένου και (γ) άλλες παράμετροι. Στη χώρα μας, το φαινόμενο των πολύ υψηλών θερμοκρασιών έχει ταυτιστεί με τον όρο καύσωνας. Αυστηρός ορισμός του καύσωνα δεν υπάρχει και για τον προσδιορισμό του φαινομένου λαμβάνονται υπόψη τα διεθνή κριτήρια που προαναφέρθηκαν.

Πριν από είκοσι χρόνια, οι Ευρωπαίοι μετεωρολόγοι - προγνώστες αποφάσισαν να προχωρήσουν στην καθιέρωση ενός ευρωπαϊκού συστήματος προειδοποιήσεων για επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα (METEOALARM), στα οποία ασφαλώς συγκαταλέγονται οι καύσωνες. Από τις πρώτες συναντήσεις των μελών της Ομάδας Εργασίας που συστάθηκε, έγινε αντιληπτό ότι ο χρωματικός κώδικας επικινδυνότητας των φαινομένων θα περιελάμβανε τέσσερα χρώματα (πράσινο, κίτρινο, πορτοκαλί και κόκκινο) κοινά για όλες τις χώρες, αλλά τα κριτήρια για την επιλογή των χρωμάτων κάθε επικίνδυνου φαινομένου θα ήταν διαφορετικά σε κάθε χώρα. Για τη σύνταξη του πίνακα της προηγούμενης ανάρτησης που έγινε την εποχή που είχα την ευθύνη της διεύθυνσης του Εθνικού Μετεωρολογικού Κέντρου της ΕΜΥ λήφθηκαν υπόψη η συχνότητα εμφάνισης των υψηλών θερμοκρασιών, αλλά και άλλοι κλιματικοί παράγοντες της χώρας μας όπως π.χ. η χαμηλή σχετική υγρασία όταν σημειώνονται οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες.

Στόχος του ευρωπαϊκού αλλά και του εθνικού METEOALARM, είναι η άμεση, απλή και κατανοητή ενημέρωση των πολιτών για την επικινδυνότητα των καιρικών φαινομένων. Για την έγκαιρη αντιμετώπιση των σοβαρών επιπτώσεων των υψηλών θερμοκρασιών σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, όπως π.χ. η σχετική υγρασία, χρησιμοποιούνται οι λεγόμενοι δείκτες δυσφορίας. Οι πιο σημαντικοί από αυτούς είναι ο Θερμικός Δείκτης (Heat Index) ως συνδυασμός θερμοκρασίας και σχετικής υγρασίας και ο Δείκτης Θερμοκρασίας Υγρού Σφαιρικού Θερμομέτρου (Wet Bulb Globe Temperature-WBGT), ο οποίος εκτός από την υγρασία και τη θερμοκρασία λαμβάνει υπόψη του και την ακτινοβολούμενη θερμότητα που δέχεται το ανθρώπινο σώμα από το περιβάλλον.  Σημειώνεται ότι οι απλοί πολίτες δεν είναι εξοικειωμένοι με τις τιμές - κατώφλια των παραπάνω δεικτών και οποιαδήποτε προειδοποίηση με βάση τις συγκεκριμένες τιμές θα ήταν αναποτελεσματική. Αυτή ακριβώς την αδυναμία καλύπτει το METEOALARM.