Πρώτη αποτίμηση της κακοκαιρίας της Κρήτης

 

Η κακοκαιρία που τις τελευταίες ημέρες επηρεάζει την ανατολική και τη νότια Ελλάδα με κύρια χαρακτηριστικά τους θυελλώδεις Β-ΒΑ ανέμους και τις ισχυρές κατά περιόδους βροχές στην Κρήτη και δευτερευόντως στα Δωδεκάνησα μπήκε ήδη στην τελευταία φάση της. Στις προαναφερθείσες περιοχές οι βροχές και οι τοπικές καταιγίδες θα συνεχιστούν και στη διάρκεια του νέου εικοσιτετραώρου (Κυριακής), αλλά δεν θα έχουν τη συχνότητα και σε γενικές γραμμές την ένταση των προηγούμενων ημερών. Ωστόσο, μπορεί να δημιουργήσουν κάποια προβλήματα κυρίως στις πληγείσες περιοχές και για αυτόν το λόγο οι αρμόδιες αρχές παραμένουν σε ετοιμότητα.

Αν και η κακοκαιρία δεν έχει ακόμη λήξει και δεν έχουμε στη διάθεσή μας τα συνολικά ύψη και τις εντάσεις της βροχής, μπορούμε να κάνουμε μια πρώτη αποτίμηση εστιάζοντας περισσότερο στα ποιοτικά και λιγότερο στα ποσοτικά χαρακτηριστικά της καθώς και στις προβλέψεις των μοντέλων για τις οποίες η γενική αίσθηση είναι ότι σε τοπικό επίπεδο δεν ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένες. Προσωπικά, συμμερίζομαι -ως έναν βαθμό- αυτή την άποψη, αλλά ταυτόχρονα αναρωτιέμαι μήπως για μια ακόμα φορά οι προσδοκίες μας ξεπέρασαν τις αντικειμενικές δυνατότητες της  επιχειρησιακής μετεωρολογίας.

Τα προγνωστικά μοντέλα προέβλεψαν έγκαιρα τη συνοπτικής κλίμακας ατμοσφαιρική κυκλοφορία που οδήγησε στη μεγάλη ενίσχυση των Β-ΒΑ ανέμων στην ανατολική και τη νότια Ελλάδα και στην εκδήλωση ισχυρών βροχών και καταιγίδων στις Ν-ΝΑ νησιωτικές περιοχές και κυρίως στην Κρήτη. Όμως, στα διαδοχικά τρεξίματά τους έδειξαν εμμονή στην πρόβλεψη ισχυρών βροχών στις Β-ΒΔ περιοχές του νησιού, ενώ ήταν φειδωλά αναφορικά με την εκδήλωση ισχυρών βροχων στις υπόλοιπες περιοχές της Κρήτης.

Τα αίτια που οδήγησαν στην εκδήλωση των φαινομένων στην Κρήτη ήταν: (α) δυναμικά (θετική μεταφορά στροβιλισμού που συνδέεται με τις διαταραχές Δ1, Δ2 και Δ3 του σχήματος της προηγούμενης ανάρτησης), (β) θερμοδυναμικά κυρίως λόγω του Αιγαίου που λειτούργησε ως δεξαμενή θερμότητας και υγρασίας για την ατμόσφαιρα με θερμοκρασίες στα επιφανειακά νερά του 25 βαθμών και στη μέση τροπόσφαιρα -18 βαθμών και (γ) ορογραφικά. Ένας σοβαρός λόγος της αποτυχίας των μοντέλων αποτελεί το γεγονός ότι η ορογραφία που χρησιμοποιούν στις προσομοιώσεις τους υπολείπεται κατά πολύ της πραγματικής ορογραφίας. Όπως μπορείτε να δείτε στο πινακάκι, τα μοντέλα βλέπουν τα βουνά της Κρήτης ως λόφους ύψους 700 ή 800 μέτρων!

Οι πλημμύρες της Κρήτης προκλήθηκαν από συνεχείς ισχυρές βροχές και από καταιγίδες των οποίων τα νέφη (σωρειτομελανίες) δεν έφθασαν σε πολύ μεγάλα ύψη και κατά πάσα πιθανότητα δεν ήταν υπέρκυτταρικές. Με απλά λόγια, οι καταιγίδες δεν ήταν από τον τύπο εκείνο των καταιγίδων που δίνουν πολύ μεγάλες ωριαίες εντάσεις βροχής και οδηγούν σχεδόν πάντα σε καταστροφικές αιφνίδιες πλημμύρες (θυμίζω ότι στον «Ντάνιελ» η ωριαία ένταση της βροχής είχε φθάσει τα 161,8 χιλιοστά). Οι πλημμύρες στα οροπέδια της Κρήτης και τους χειμάρρους, πέρα από τα πολλά χιλιοστά βροχής που έπεσαν εκεί, προκλήθηκαν κυρίως από τις μεγάλες ποσότητες των νερών που κύλησαν από τους ορεινούς όγκους.

Κατά τη γνώμη μου, τα μοντέλα στη Β-ΒΔ Κρήτη υπερεκτίμησαν τον ρόλο των Β-ΒΑ ανέμων στην πρόκληση ορογραφικών βροχών και ταυτόχρονα τον υποεκτίμησαν ως παράγοντα ευστάθειας κυρίως στις πεδινές περιοχές. Αντίθετα, στην Α-ΒΑ Κρήτη τα μοντέλα υποεκτίμησαν την ανάπτυξη συνθηκών αστάθειας που παρουσιάστηκε εκεί λόγω απουσίας ισχυρών βόρειων ανέμων. Πέρα από αυτά, αξιόλογος υετός παρατηρήθηκε και σε ορισμένες υπήνεμες περιοχές των βουνών λόγω της σύγκλισης των ανέμων που φθάνουν εκεί παρακάμπτοντας τους ορεινούς όγκους. Σε τελική ανάλυση πιστεύω ότι τα μεγάλα ύψη βροχής στα ορεινά - ημιορεινά των Χανίων και του Ρεθύμνου προκλήθηκαν όταν σχετικά ευσταθή στρώματα αέρα κατέστησαν ασταθή, αναγκαζόμενα σε ανοδική κίνηση λόγω δυναμικών αιτίων και κυρίως λόγω της πραγματικής ορογραφίας που τα μοντέλα αγνοούν.

Η κακοκαιρία που τις τελευταίες ημέρες έπληξε πολλές περιοχές της Κρήτης ήταν μια φθινοπωρινή κακοκαιρία με χειμωνιάτικα χαρακτηριστικά που χαρακτηρίστηκε από πολύ μεγάλα ύψη βροχής, με αποτέλεσμα δυστυχώς την απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής και την πρόκληση μεγάλων υλικών καταστροφών. Κλείνοντας, θέλω να τονίσω ότι τα μοντέλα που προβλέπουν τον καιρό δεν είναι τέλεια, αλλά είναι αναντικατάστατα και να επισημάνω στους αποδέκτες των προειδοποιήσεων ότι στην περιοχή για την οποία εκδίδεται μια προειδοποίηση σχεδόν πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που σωστά προειδοποιήθηκαν για τον κίνδυνο, αλλά λίγα χιλιόμετρα πιο μακριά θα υπάρχουν άλλοι άνθρωποι που δεν θα έχουν αντιληφθεί τον κίνδυνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δεύτεροι δεν κινδύνευαν όταν εκδόθηκε η προειδοποίηση ή ότι την επόμενη φορά θα είναι και πάλι αυτοί που δεν θα κινδυνεύσουν.